Vetten vormen niet alleen een opslagplaats van energiereserves, maar vervullen ook essentiële regulerende functies binnen het lichaam. Met name de meervoudig onverzadigde vetzuren spelen een belangrijke rol bij de regulatie van ontstekingsprocessen, de werking van het immuunsysteem en de bloedstolling.
De essentiële omega-3- en omega-6-vetzuren zijn onmisbaar voor een optimaal functioneren van het organisme, omdat zij dienen als bouwstenen voor signaalstoffen, waaronder eicosanoïden. De onderlinge balans tussen deze vetzuren is daarbij van groot belang. Een overmaat aan omega-6-vetzuren kan de vorming van pro-inflammatoire mediatoren bevorderen, terwijl omega-3-vetzuren juist bijdragen aan het remmen en oplossen van ontstekingsreacties. Eveneens kan een tekort aan omega-3-vetzuren de regulatie en resolutie van ontstekingen verstoren.
Vetweefsel is niet louter een opslagplaats voor energie, maar functioneert als een actief orgaan. Het produceert hormonen, cytokinen en enzymen die een belangrijke rol spelen in de regulatie van de stofwisseling en ontstekingsprocessen.
Met name visceraal vet, het vet rondom de buikorganen, is metabolisch zeer actief en beïnvloedt deze regulatiemechanismen in sterke mate. Daarom vormt buikvet een groter gezondheidsrisico dan vetopslag ter hoogte van de heupen, omdat het actiever betrokken is bij metabole en inflammatoire processen.
Verzadigde vetzuren, myristinezuur, steraïnezuur, palmitinezuur
Deze zijn zoveel mogelijk te mijden. Ze verhogen het plasmacholesterolgehalte maar verlagen het goedaardige HDL-cholesterol. Daarom kan het bijdragen aan aderverkalking en vaatvernauwing.
Verzadigd vet komt voor in vet vlees, worst, braadworst, spek, vette vleeswaren en vette kazen. Verder in room, boter, kokosolie en palmolie.
Enkelvoudig onverzadigde vetzuren, oliezuur, palmitoleïnezuur, cis-vacceenzuur.
Ze worden ook omega-7 en omega-9 genoemd en zijn niet per definitie ongezond. Sommigen hebben positieve effecten op bijvoorbeeld de insulinegevoeligheid, ontstekingsmarkers en cholesterol.
In de natuur komen zij voor in melkproducten, in dierlijk vet en lever. Ook in plantaardige oliën zoals van macadamia-noten en avocado.
Zij kunnen naar behoefte door het lichaam zelf aangemaakt worden.
Oliezuur is het bekendste omega-9 vetzuur en komt voor in olijfolie, druivenpitolie, avocado’s en eendenlever (!).
Meervoudig onverzadigde vetzuren omega-6 vetzuren
linolzuur, arachidonzuur, gammalinoleenzuur, dihomogammalinoleenzuur en docosapentaeenzuur.
Dit zijn essentiële vetzuren met belangrijke fysiologische functies. Ze zijn noodzakelijk voor een normale celwerking, maar hun effect op de gezondheid hangt sterk af van de balans met omega-3-vetzuren en de context waarin ze voorkomen.
Omega-6-vetzuren komen van nature veel voor in plantaardige oliën, zoals zonnebloemolie, maïsolie, sojaolie, druivenpitolie, arachideolie, noten, zaden en in mindere mate in dierlijke producten, maar ook in bewerkte voedingsmiddelen zoals koekjes, snacks en fastfood.
Hoewel omega-6-vetzuren noodzakelijk zijn, kan een relatieve overmaat leiden tot een verhoogde aanleg voor een persisterende ontstekingsactiviteit.
Omega-6-vetzuren zijn geen schadelijke vetten, maar essentiële regulatoren van fysiologische processen. Hun effect op de gezondheid wordt bepaald door de verhouding met omega-3-vetzuren en het vermogen van het lichaam om ontstekingsprocessen adequaat te initiëren én te beëindigen. Omega-3-vetzuren hebben namelijk een regulerende en resolverende functie. Zij dragen bij aan de vorming van anti-inflammatoire en ontstekingsoplossende mediatoren.
Meervoudig onverzadigde vetzuren omega-3 vetzuren
alfa linoleenzuur (ALA), eicosapentaeenzuur (EPA), docosahexaeenzuur (DHA)
Omega-3-vetzuren vervullen een essentiële rol in de regulatie en beëindiging van ontstekingsreacties. Zij dienen als bouwstenen voor gespecialiseerde signaalstoffen, zoals resolvinen en protectinen, die het actieve stopsignaal voor de ontsteking genereren. Waar omega-6-vetzuren via eicosanoïden de ontstekingsreactie initiëren en het herstelproces op gang brengen, zorgen omega-3-vetzuren voor de omschakeling naar de resolutiefase, waarin de ontsteking gecontroleerd wordt afgeremd en weefselherstel kan plaatsvinden. Een adequate beschikbaarheid van omega-3-vetzuren is daarom essentieel om de ontstekingsreactie niet alleen te activeren, maar ook tijdig en volledig te beëindigen. Zonder deze regulerende invloed kan de ontsteking persisteren en bijdragen aan het ontstaan van een systemische lage graad ontsteking.
De meest biologisch actieve vormen van EPA en DHA zit met name in vette vis:
- makreel
- haring
- sardines
- zalm
- ansjovis
- algen
Plantaardige bronnen van ALA zijn:
- lijnzaad en lijnzaadolie
- chiazaad
- walnoten
- hennepzaad
- koolzaadolie
Samenvattend fysiologisch principe
Omega-3-vetzuren zijn essentieel omdat zij:
- de ontstekingsreactie helpen reguleren
- het stopsignaal voor ontsteking mogelijk maken
- weefselherstel bevorderen
- voorkomen dat ontstekingen chronisch worden
Zij maken daarmee een gecontroleerde overgang mogelijk van:
initiatie → resolutie → volledig herstel