langdurig gebruik van maagzuuremmers kan invloed hebben op de hersengezondheid met een vergrote kans op dementie
Dementie is een aandoening die wereldwijd steeds vaker voorkomt. Het wordt gekenmerkt door een geleidelijke achteruitgang van het geheugen en het denkvermogen, waardoor het dagelijks functioneren steeds moeilijker wordt. Inmiddels leven er wereldwijd meer dan 55 miljoen mensen met dementie — en dat aantal blijft toenemen.
De impact van dementie is groot. Niet alleen voor de persoon zelf, maar ook voor de omgeving. Veel mensen zijn afhankelijk van intensieve zorg, vaak geleverd door partners of familieleden. Daarnaast brengt dementie ook maatschappelijk en economisch een enorme belasting met zich mee.
Wat minder bekend is, is dat er steeds meer aanwijzingen komen dat ook het gebruik van bepaalde medicijnen een rol kan spelen bij de ontwikkeling van cognitieve problemen. Het gaat hierbij onder andere om protonpompremmers (PPI’s) — medicijnen die vaak worden voorgeschreven bij brandend maagzuur en refluxklachten. Deze middelen remmen de aanmaak van maagzuur.
Maagzuurremmers een risico voor dementie?
Uit verschillende studies blijkt dat langdurig gebruik van PPI’s mogelijk samenhangt met een verhoogd risico op cognitieve achteruitgang en dementie, vooral bij ouderen. Het is belangrijk om hierbij te benadrukken dat het gaat om een verband, en niet om een direct bewezen oorzaak-gevolgrelatie. Maar het is wel een signaal dat serieus genomen moet worden.
Hoe dit precies werkt, is nog niet helemaal duidelijk. Er zijn aanwijzingen dat deze medicijnen invloed kunnen hebben op processen in de hersenen, bijvoorbeeld door veranderingen in de zuurgraad van cellen. Dit zou kunnen bijdragen aan de ophoping van bepaalde eiwitten, zoals amyloïd-beta — een stof die een rol speelt bij de ziekte van Alzheimer.
Daarnaast speelt ook de darm een belangrijke rol. De hersenen en de darmen staan namelijk in nauwe verbinding met elkaar via de zogenoemde darm-hersen-as. Dit is een tweerichtingscommunicatie tussen het zenuwstelsel in de darm en het centrale zenuwstelsel.
Langdurig gebruik van PPI’s kan het evenwicht van de darmflora verstoren — iets wat we dysbiose noemen. Hierdoor kunnen niet alleen darmklachten ontstaan, maar kan ook de algehele gezondheid beïnvloed worden. Er zijn zelfs aanwijzingen dat veranderingen in het darmmicrobioom samenhangen met het ontstaan van dementie.
Om die reden wordt soms voorgesteld om bij langdurig gebruik van PPI’s ondersteuning te geven, bijvoorbeeld met probiotica. Dit kan mogelijk helpen om de darmflora beter in balans te houden en ongewenste effecten te beperken.
Interessant is ook dat uit onderzoek blijkt dat mensen met refluxklachten zelf mogelijk al een verhoogd risico hebben. In een grote studie werden meer dan 13.000 mensen met reflux vergeleken met een controlegroep. Daaruit bleek dat mensen met reflux een hoger risico hadden op het ontwikkelen van dementie. Dit effect was vooral duidelijk bij mensen boven de 70 jaar.
Onderstaande studie: (Higher Dementia Risk in People With Gastroesophageal Reflux Disease: A Real-World Evidence)
Wat dit alles duidelijk maakt, is dat langdurige klachten en langdurig medicijngebruik verder kunnen reiken dan alleen de slokdarm of de maag. Het onderstreept hoe belangrijk het is om reflux niet alleen te onderdrukken, maar ook te begrijpen en bij de oorzaak aan te pakken.
Shuo-Yan Gau1, Jung-Nien Lai2,3, Hei-Tung Yip4,5, Meng-Che Wu1,6,7* andJames Cheng-Chung Wei; Higher Dementia Risk in People With Gastroesophageal Reflux Disease: A Real-World Evidence. Frontiers in Aging Neuroscience | www.frontiersin.org 1 April 2022 | Volume 14 | Article 830729
Shuo-Yan Gau1, Jung-Nien Lai2,3, Hei-Tung Yip4,5, Meng-Che Wu1,6,7* andJames Cheng-Chung Wei; Higher Dementia Risk in People With Gastroesophageal Reflux Disease: A Real-World Evidence. Frontiers in Aging Neuroscience | www.frontiersin.org 1 April 2022 | Volume 14 | Article 830729
Zuber Khan1, Sidharth Mehan1,*, Mohd. Anas Saifi2, Ghanshyam Das Gupta3, Acharan S. Narula4 and Reni Kalfin5,6 ; Proton Pump Inhibitors and Cognitive Health: Review on Unraveling the Dementia Connection and Co-morbid Risks
Current Alzheimer Research, 2023, 20, 739-757
Sreeja Koundinya, MBBSa Rumitha Chakilam, MDb Gayatri Brahmandam, MBBSc Lina Elkadri, MDd; Long-term proton pump inhibitor use and risk of dementia: a focused review on pantoprazole, Annals of Medicine & Surgery (2025) 87:8434–8442
Nayeon Ahn, Michael Nold , Alexander Günter, Florian Güntner, Roman Gerlach; Emulating a target trial of proton pump inhibitors and dementia risk using claims data. Eur J Neurol 2022 May;29(5):1335-1343. doi: 10.1111/ene.15284. Epub 2022 Feb 25